INTERNATIONALE RIJNVAART
Inleiding
Na de capitulatie van Duitsland werden een groot aantal Nederlandse binnenvaartschepen die door de Duitsers werden geconfisqueerd teruggehaald naar Nederland. De 'Internationale Rijnvaart' kwam weer langzaam opgang en ook voor de opvarenden van deze Rijnvaartschepen gold in de eerste jaren na de oorlog een uitvoerverbod van Nederlands geld. Omdat Rijnvaartschippers weken van huis waren, moest onderweg voedsel en goederen ingeslagen kunnen worden en daar was een betaalmiddel voor nodig. Het is dus niet verwonderlijk dat bij de 'Internationale Rijnvaart' noodgeld werd ingevoerd zodat schippers inkopen voor het meereizende gezin en personeel konden doen.
BUREAU INTERNATIONALE VAART
(NEDERLANDSCH RIJNVAART PERSONEEL)
Het Bureau Internationale Vaart (B.I.V.) was verantwoordelijk voor de verstrekking van noodgeld in de vorm van waardebonnen bestemd voor het 'Nederlandsch Rijnvaart Personeel' Deze waardebonnen werden in Rotterdam en Lobith verstrekt, of in het Duitse Wesseling, Wiesbaden-Schierstein en Mannheim waar het 'Bureau Internationale Vaart' ook gevestigd was. In sommige gevallen kon men ook bij een missiepost in Duisburg waardebonnen aanschaffen. In Duitsland werkte 'Centraal Distributie Kantoor' (C.D.K.) mee om de distributie van de waardebonnen in goede banen te leiden. Met de uitgifte van deze waardebonnen kon men meteen in de gaten houden of schaarse goederen bij de Nederlandse schippers terechtkwamen en niet bij de Duitsers.
WAARDEBONNEN
Drukkerij J.H. de Bussy kreeg de opdracht om de waardebonnen voor de 'Internationale Rijnvaart' te vervaardigen. Deze Amsterdamse drukker had al jaren ervaring met het vervaardigen van waardepapieren, waaronder de zilverbons type 1938. Het ontwerp van dit type zilverbons (die overigens al enkele jaren uit de roulatie waren) bleek prima geschikt als uitgangspunt voor het vervaardigen van deze waardebonnen.
Zilverbon type 1938 (keerzijde) Rijnvaartbiljet AV.BIV.NRP.100.type1
Als de zilverbons type 1938 na de tweede wereldoorlog niet meer nodig zijn worden ze uit de roulatie genomen. Hierdoor blijft drukkerij De Bussy met een overschot aan veiligheidspapier zitten, papier dat prima geschikt is voor het vervaardigen van waardebonnen voor de internationale Rijnvaart. Als De Bussy van het B.I.V opdracht krijgt om de waardebonnen te drukken is het probleem met het veiligheidspapier snel opgelost. Wanneer De Bussy toestemming krijgt om ook het ontwerp van de zilverbon te gebruiken, is het vervaardigen van de Rijvaartbiljetten een eenvoudige, snelle en vooral een goedkope klus. De eerste serie waardebonnen komt dan ook snel in omloop.
WAARDEBONNEN TYPE 1946 (eerste serie)
De eerste Rijnvaartbiljetten zijn in 1946 in omloop gekomen en behoren tot de eerste serie. De biljetten zijn eenzijdig gedrukt en hebben waardes van 10 cent en 25 cent in klein formaat en waardes van 1 gulden, 2,50 en 10 gulden in groot formaat. De biljetten van 10 en 25 cent hebben vergeleken met de drie hoogste waardes een afwijkende handtekening. De 10 en 25 cent hebben een serienummer van 5 cijfers en de drie hoogste waardes 6 cijfers en een serieletter ontbreekt bij deze serie.
AV.BIV.NRP.10.type1 AV.BIV.NRP.25.type1
AV.BIV.NRP.100.type1 AV.BIV.NRP.250.type1 AV.BIV.NRP.1000.type1
Varianten ⇓
AV.BIV.NRP.100.type1.va AV.BIV.NRP.250.type1.va AV.BIV.NRP.1000.type1.va
AV.BIV.NRP.100.type1.va (1x perforatie d.B.) AV.BIV.NRP.250.type1.va (2x perforatie d.B.) AV.BIV.NRP.1000.type1.va (1x peroratie d.B.)
Variant: Om deze serie biljetten te ontwaarden is het serienummer vervangen door zes nullen en geperforeerd met de letters d.B. d.B. d.B. en een sterperforatie. De biljetten van één en tien gulden zijn voorzien van één perforatiestrook en de 2,50 gulden twee perforatiestroken.
specimen ⇓
AV.BIV.NRP.100.type1.spe AV.BIV.NRP.250.type1.spe AV.BIV.NRP.1000.type1.spe
Variant: Deze Ook deze specimen waardebonnen hebben geen waarde omdat ze een serienummer van zes nullen hebben en een rode stempel met de tekst SPECIMEN.
WAARDEBONNEN TYPE 1949 (tweede serie)
De tweede serie is in 1949 uitgebracht. Vergeleken met hun voorgangers zijn deze waardebonnen op enkele punten aangepast. Zo is de kleurencombinatie gewijzigd, de lage waardes van 10 en 25 cent zijn komen te vervallen en in plaats van één handtekening zijn nu twee handtekeningen op de biljetten geplaatst. De laatste aanpassing is de toevoeging van de serieletter A.
AV.BIV.NRP.100.type2 AV.BIV.NRP.250.type2 AV.BIV.NRP.1000.type2
Varianten ⇓
AV.BIV.NRP.100.type2.va AV.BIV.NRP.250.type2.va AV.BIV.NRP.1000.type2.va
AV.BIV.NRP.100.type2.va (2x perforatie d.B.) AV.BIV.NRP.250.type2.va AV.BIV.NRP.1000.type2.va (2x perforatie d.B.)
Variant: Deze serie waardebonnen hebben een ontwaarding door het seriecijfer te vervangen door zes nullen, maar de serieletter A is blijven staan. De perforatiestrook d.B. d.B. d.B. is twee keer toegevoegd.
Proefserie
AV.BIV.NRP.100.type2.va AV.BIV.NRP.250.type2.va AV.BIV.NRP.1000.type2.va
Bij de waardebonnen in spiegelschrift ontbreekt zowel de serieletter als seriecijfers. Bij deze proefserie zijn aan de linker- en rechterzijde bij de rand van het biljet kaderlijnen te zien die dienen om de drukgang op de juiste plek te plaatsen. De biljetten hieronder zijn hefzelfde, maar dit keer zoals ze er normaal uitzien.
AV.BIV.NRP.100.type2.va AV.BIV.NRP.250.type2.va AV.BIV.NRP.1000.type2.va
Nabeschouwing
De waardebonnen van de Internationale Rijnvaart zijn voor hetzelfde doel in omloop gebracht als alle overige scheepsgeldbiljetten, het zijn namelijk noodbetaalmiddelen. De omstandigheden van gebruikt was wel anders, de waardebonnen werden niet aan boord van schepen gebruikt, maar om aankopen van goederen op de wal te doen.