Vaarroute naar Nederlandsch-Indië

Schotland - Liverpool - Southampton

Een deel van de Nederlandse militairen die eind '45 en in het jaar '46 naar Nederlandsch-Indië gingen, vertrokken vanuit het Verenigd Koninkrijk. Voordat onze Mariniers en OVW'ers naar De Oost gingen kregen zij in de U.K. een training. Voor de Mariniers was dat in Schotland en voor OVW'ers kon dat op diverse plekken in Engeland zijn. Daarna vertrokken zij vanuit de haven van Liverpool of het meest zuidelijk gelegen Southampton naar Ned. Indië. Die reizen werden ook wel gecombineerd met militairen die vanuit Nederland vertrokken, zo konden ze de reis naar Ned. Indië gezamenlijk aanvaarden.

N.B. Voor een aanvullende training gingen de eerste mariniers naar de USA en de OVW'ers naar Australië, maar vanwege een meningsverschil tussen deze twee landen en Nederland over de kwestie Ned. Indië, kon dergelijke trainingen daar niet meer plaatsvinden.

  

In de dokken van Liverpool komt eind '45 het s.s. "Alcantara" los van de kade en zal daarna bij Pier Head de rivier Mersey opvaren

Het s.s. "Alcantara" werd twee keer ingehuurd om reizen naar Ned. Indië te verzorgen. Beide keren vertrok dit schip vanuit Liverpool en van de eerste reis is bekend dat dit vanaf Pier Head gebeurde.

Het havengebied van Southampton  

Het havengebied van Southampton waar in '46 het s.s. "Oranje" lag die met repatrianten onderweg was naar Nederland

Vanuit Southampton vertrokken niet alleen schepen, er kwamen ook veel schepen aan die vanuit Ned. Indië onderweg waren naar Nederland. Op deze schepen zaten vooral repatrianten die vanwege de onlusten in Ned. Indië het land waren ontvlucht en bij die eerste transporten ging die reis vaak niet verder dan tot Southampton. De Noordzee lag net na WO2 nog vol met mijnen, die eerst opgeruimd moesten worden. Kostbare schepen durfden daardoor de oversteek naar Nederland nog niet aan en gingen niet verder dan Southampton. Zodat de passagiers genoodzaakt waren om op verouderde schepen over te stappen, om de oversteek naar Nederland te maken. 

.

Repatrianten die in Southampton van s.s. "Nieuw Amsterdam" moesten overstappen op andere schepen (02-01-'46)

Het s.s. "Nieuw Amsterdam" vertrok op 8 december 1945 vanuit Singapore richting Holland. Ook nu waren er voornamelijk repatrianten aan boord, maar ook Engelsen die in Southampton van boord gingen. Ook met het s.s. "Nieuw Amsterdam" wilde men het risico niet nemen om de oversteek naar Nederland te maken. Ook deze passagiers moesten dus overstappen op andere schepen en dit keer waren dat het s.s. "Almanzora" en s.s. "Atlantis". Gezien het enorme aantal passagiers moest de oversteek wel verdeeld worden over meerdere reizen.

Hoe een reis met een troepentransportschip in de 40er en 50er jaren verliep

Amsterdam 

Alle troepentransporten gebeurden onder leiding van het Ministerie van Oorlog, die op zijn beurt de drie grote Nederlandse scheepvaartmaatschappijen SMN, KRL en HAL de reizen liet verzorgen. Vanwege de oorlog was er een enorm tekort aan schepen, die ook nog eens geschikt moesten zijn voor troepenvervoer. Om dat probleem op de lossen werden er vracht- en passagiersschepen aangepast voor troepenvervoer en een aantal schepen gecharterd.

Het etablissement van de SMN lag op loopafstand van het centraal station en vandaar was de kortste route naar het terrein met een pontje. Uiteraard waren de kades ook bereikbaar met eigen of openbaar vervoer. Vanaf de Java- en Sumatrakade vertrokken de schepen over het IJ naar het Noordzeekanaal en via de sluizen van IJmuiden de Noordzee op. 

 

Het etablissement van de SMN met het s.s. "Groote Beer" dat aan de Javakade ligt afgemeerd

Het zojuist uit Ned. Indië gearriveerde troepenschip s.s. "Groote Beer" ligt afgemeerd aan de Javakade (1950). Op het middenterrein staan lange rijen autobussen en militaire voertuigen al klaar om de terugkerende militairen naar hun eindbestemming te brengen. 

 Rotterdam

In Rotterdam hadden zowel de HAL als de KRL een havencomplex tot hun beschikking. Het terrein van de HAL was vanwege oorlogsschade op dat moment niet geschikt om troepentransporten te verzorgen. De KRL was ook niet bij machte om al die transporten alleen te verzorgen, zodat er een geschikte haven bij gevonden moest worden. Een complex aan de Merwehaven, dat niet ver van de KRL aan de rechtermaasoever lag, bleek wel prima geschikt voor dit soort reizen.

 

Het KRL-complex met Schiehaven en Lloydkade en het s.s. "Zuiderkruis" aan de kade in de Schiehaven

Vanuit de Schiehaven, Lloydkade en de Merwehaven werden alle Rotterdamse reizen naar Ned. Indië verzorgd. De Merwehaven is van origine een stukgoedhaven met fruit als specialisme, maar in de periode van de troepentransporten en repatriantenreizen werd deze haven dus ook voor dergelijke reizen gebruikt.   

  

De vaarroute gezien vanaf de Merwehaven en Lloyd-complex en de karakteristieke fruitloodsen in de Merwehaven 

De reis is begonnen

De reis vanuit Amsterdam en Rotterdam gaat over de Noordzee langs de Nederlandse en Belgische kust richting het Nauw van Calais. Met het Nauw van Calais is het smalste deel van Het Kanaal bereikt dat tussen Frankrijk en Engeland is.

  

De route vanuit Amsterdam en Rotterdam gaat over de Noordzee richting het Nauw van Calais met het s.s. "Volendam"

Door de Engelsen wordt Het Kanaal heel begrijpelijk de Strait of Dover genoemd en is de drukst bevaren zeestraat van de wereld.

   

Het Kanaal ter hoogte van het eiland Wight en de monding naar Southampton gezien vanaf het m.s. "Bloemfontein"

Op Het Kanaal wordt bij de kust van Engeland het grootste eiland van deze zeestraat het eiland Wight gepasseerd, dat naast de monding naar de havens van Southampton ligt. Met het passeren van het Franse Brest en het eiland Ouessant is de Atlantische Oceaan bereikt.

  

Na Wight gaat het in zuidelijke richting langs Brest en het eiland Ouessant richting de Golf van Biskaje

Niet veel later zal de Golf van Biskaje bereikt worden. De Golf van Biskaje ligt langs de Franse en Spaanse kust, waar de zee met een bepaalde combinatie van wind en zeestroming behoorlijk te keer kan gaan. Bij slecht weer kan de reistijd dan ook behoorlijk oplopen, maar bij rustig weer zal met een dag varen het noordelijk deel van de Spaanse kust bereikt zijn.

 

Na Kaap Finisterre gaat de reis langs de Portugese kust in zuidelijke richting

Na Kaap Finisterre aan de Spaanse kust gaat de vaarroute in zuidelijke richting verder langs de Portugese kust. Na de Porto en Lissabon zal het in het meest zuidelijke deel van Portugal gelegen Kaap St Vincent worden bereikt. Lissabon is zo'n stad waar troepenschepen wel eens de haven binnenvoeren als er averij was, of als er een zieke van boord moest. Na Kaap Vincent gaat de reis verder in oostelijke richting en wordt de Golf van Cadiz bereikt. Op de Golf van Cadiz zal al snel weer langs de Spaanse kust gevaren worden. 

  

De Golf van Cadiz met de gelijknamige stad Cadiz wordt momenteel gepasseerd

Na de gelijknamige Spaanse stad Cadiz te zijn gepasseerd zal de Straat van Gibraltar bereikt worden. Met de Straat van Gibraltar varen ze over het smalste deel tussen het Europese en Afrikaanse continent door, met aan stuurboordzijde de Marokkaanse stad Tanger en niet veel later aan bakboordzijde het onder Engels gezag zijnde Gibraltar.

  

De Straat van Gibraltar met de bekende Rots van Gibraltar

De Rots van Gibraltar is een bezienswaardigheid. Iedere keer opnieuw staan de militairen massaal bij de reling om de enorme rots te kunnen zien en te fotograferen. Op deze rots ligt een enorm beton vlak, waarmee regenwater wordt opgevangen om als drinkwater te gebruiken en de Engelsen hebben hier een marinebasis waar diverse oorlogsschepen liggen. 

  

Na Gibraltar begint de Middellandse Zee met zomaar een stukje van de Afrikaanse kust vanaf het s.s. "Volendam"

Als de Straat van Gibraltar eenmaal is gepasseerd bereiken ze de Middellandse Zee. Doorgaans wordt het weer dan meteen beter, maar soms kan het hier behoorlijk spoken. Regelmatig komt de nu Afrikaanse kust in zicht en na Marokko komt de Algerijnse kust in zicht. 

 

 

De haven van Algiers waar het s.s. "Waterman" in januari '48 ligt afgemeerd

Algiers is net zo'n havenstad als Lissabon, het was geen haven voor een standaard tussenstop, alleen voor het hoognodig werd de haven aangedaan. Op de foto ligt het s.s. "Waterman" aan de kade met aan boord 5-7RI, 50e Veld. hospitaal, 37 AAT en een lichting mariniers.

  Het m.s. "Tegelberg"

Het laatste deel over de Middellandse Zee en lekker zonnen op het bovendek van het m.s. "Tegelberg"

Na Algerije is Tunesië het volgende land en met de stad Tunis wordt ook het noordelijk gelegen Sardinië gepasseerd en niet veel later ook Sicilië, maar beide Italiaanse eilanden zullen niet in zicht komen. Wel de Libische en daarna de Egyptische kust komen regelmatig in zicht en Alexandrië zal al redelijk snel Port Saïd bereikt zijn.

  

De haven van Port Saïd met aan de rand van de kade het Gouvernementsgebouw

De noord Egyptische stad Port Said is een belangrijke bunkerplaats voor schepen die hier aan de doorvaart van het Suezkanaal zullen beginnen Hier in de haven van Port Saïd is het dag en nacht een komen en gaan van schepen. Schepen gaan hier voor anker om olie en water te bunkeren, terwijl handelaren in bootjes met handelswaar rond het schip dobberen om hun spulletjes aan te prijzen. Omdat er kans is op besmettelijke ziekte mogen ze niet aan boord komen. Meestal blijft een schip hier een dag liggen en omdat er in de haven genoeg is te zien, is dat voor de militairen geen straf. Er komen ook zakken met post aan boord, zodat er voorlopig voldoende is te lezen.  

  

Het Suezkanaal met beide Bittermeren waarover het s.s. "Volendam richting de Indische Oceaan vaart

Bij het verlaten van Port Saïd is al meteen het standbeeld van Ferdinand de Lesseps te zien, de architect die er voor zorgde dat dankzij het graven van dit kanaal de reistijd naar De Oost aanzienlijk werd verkort. Het kanaal werd dwars door de woestijn gegraven en verbind de Middellandse Zee met de Rode Zee. Omdat beide zeeën hetzelfde waterniveau hebben zijn er geen sluizen in dit kanaal te vinden.

Langs de hele route van dit 193 km. lange traject is van alles te zien, er zijn Arabieren die heel behendig toegeworpen munten uit het kanaal opduiken, er zijn diverse Engelse nederzettingen, er loopt een spoorlijn langs de oever waarover stoomlocomotieven voorbij denderen met een lange sliert wagons achter zich, je ziet kamelen, controleposten voor de scheepvaart en ga zo maar door. Dit alles zorgt ervoor dat de militairen aan boord zich niet hoeven te vervelen. 

Een controlepost en veel kamelen die wachten om met het oversteekpontje mee te kunnen

Het kanaal is niet erg breed, waardoor schepen doorgaans in colonne de overtocht maken. Grote schepen kunnen elkaar niet eens passeren, zodat die op de Bittermeren moeten wachten totdat ze de reis kunnen hervatten. Als beide Bittermeren zijn gepasseerd zal het niet lang meer duren dat de zuidelijke toegang tot het kanaal is bereikt. 

    

De stad Suez met de zuidelijke toegang Port Thewfik tot het Suezkanaal met op de rede het m.s. "Tegelberg"

Met de stad Suez en Port Thewfik is het meest zuidelijke punt van het Suezkanaal bereikt. Suez is net als Port Saïd een belangrijke bunkerplaats en ook hier zullen vrij snel handelaren rond een schip dobberen als het voor anker gaat. Voor passage van het Suezkanaal moet uiteraard tol betaald worden en de prijzen kunnen afhankelijk van de grote van een schip behoorlijk oplopen. In de 40er en 50er jaren kon het bedrag voor een groot schip al fl.10.000,- zijn. 

  

De Golf van Suez waar de temperatuur alleen maar oploopt

Na Port Thewfik komt het schip op de Golf van Suez te varen. De temperaturen kunnen hier al vrij snel oplopen. De kust is regelmatig te zien en buiten een vrij drukke scheepvaart valt hier op dit stuk niet zo veel te zien.

  

De Rode Zee waar de kreeftkeerkring wordt gepasseerd en het s.s. "Volendam"

Na de Golf van Suez wordt de zee meteen een stuk breder, zodat de kust nu minder vaak in zicht komt. Op de Rode Zee wordt de kreeftkeerkring gepasseerd en dat is aan de temperatuur dan ook heel goed te merken. Doordat het op de lager gelegen dekken vanwege de enorme hitte bijna niet is uit te houden, zijn de militairen vooral op het bovendek te vinden. Ook om te slapen, want op het bovendek kan 's nacht tenminste nog een licht briesje staan. Aan het eind van de Rode zee licht in de monding naar de Golf van Aden het eiland Perim

  

De bunkerplaats Aden gezien vanaf het m.s. "Bloemfontein" in 1946

Bij het verlaten van de Rode Zee ligt in de monding naar de Golf van Aden het eiland Perim. Ook op dit strategisch gelegen eiland hebben de Engelsen het voor het zeggen en ook hier hebben ze een marinebasis.

 

Het m.s. "Willen Ruys" dat vanuit Ned. Indië op de terugweg is naar Nederland op de Indische Oceaan

 

  

Ceylon met de oostelijk de haven van Colombo en westelijk die van Trincomalee

Het eiland Ceylon is ooit onder gezag van de Nederlanders geweest, maar ten tijde van de troepentransporten op Ned. Indië was het onder Engels gezag. Met name bij de eerste reizen met repatrianten terug van Ned. Indië en de eerste reizen naar Ned. Indië eind 1945 en het jaar 1946 werd dit eiland regelmatig aangedaan. Hierna werd nagenoeg altijd dit eiland voorbij gevaren.

   

Ceylon-Sabang, het tweede en laatste deel over de Indische Oceaan

Nu volgt het laatste deel van de Indische Oceaan en wordt daarna als eerste Sabang bereikt. Dit eiland is belangrijk vanwege het bunkeren, ook mogen de militairen hier vaak voor het eerst passagieren. Hier kunnen ze alvast wat indrukken opdoen van het Indische leven, want vanaf nu begeven ze zich op Indisch grondgebied.

  

Het eiland Poeloe Weh waar het s.s. "Volendam" aan de steigers van Sabang ligt

Vanaf Sabang varen ze op de Straat van Malakka, tussen Sumatra en Malakka door in de richting van Singapore. Malakka was in van eind '45 en begin '46 een tijdelijke tussenstop voor Nederlandse militairen. De Engelsen waren tijdelijk belast met het bewaken van het inmiddels bevrijde Indische grondgebied en zij weigerden toen om Nederlandse schepen toe te laten.

  

De Straat Malakka met het s.s. "Noordam" aan de kade te Penang in januari '46 (Malakka)

Na Singapore wordt de evenaar bereikt, dit is de plek waar de bekende Neptunusdoop wordt gehouden. Vervolgens passeren ze het eiland Banka en zijn ze op de Java Zee beland. De havenplaats Tandjong Priok bij Batavia zal nu niet lang meer op zich laten wachten.  

  

Tussen Singapore en het eiland Banka wordt de evenaar gepasseerd en de Neptunusdoop gehouden

Tussen Singapore en Banka wordt de evenaar gepasseerd en dat is het moment dat Neptunus aan boord komt.

 

   

Uitzwaaiers op de kade van de tweede binnenhaven van Tandjong Priok

Eenmaal gedebarkeerd in Tandjong Priok dan rest alleen nog de rit naar hun eindbestemming. Dat kon gezien de afstand per truck, trein of boot zijn. In sommige gevallen ging dat ook per vliegtuig, maar in die tijd was een vliegtuig geen dagelijks gebruik.