Doelstelling van deze website

De belangrijkste doelstelling van deze website is in de eerste plaats, om zoveel mogelijk boordgeldbiljetjes te tonen en te omschrijven, zodat de bezoeker een idee krijgt hoe gevarieerd het uitgegeven boordgeld is. Het is dan ook leuk om te weten, waarom, wanneer en en hoe dit geld nou precies werd uitgegeven en gebruikt. Je komt dan vanzelfspre-kend al snel bij de troepentransportschepen terecht. Dit zijn omgebouwde passagiers- en vrachtschepen, speciaal ingericht om grote groepen mensen te kunnen vervoeren. Het waren hoofdzakelijk militairen, emigranten, repatrian-ten en het personeel van de koopvaardij, die met het boordgeld hebben betaald. Tot op de dag van vandaag worden er nog steeds boordgeldbiljetjes aangeboden, waarvan ik eerder het bestaan niet wist. Ik vraag het mij dan ook af, of het ooit mogelijk zal worden om een compleet overzicht te kunnen tonen?

Ook over de reizen waarbij het boordgeld werd gebruikt, heb ik inmiddels een aantal interessante verhalen kunnen plaatsen, die voorzien zijn van interessante dokumenten en mooie foto's. Deze reisverhalen werden mogelijk, dankzij de medewerking van een groot aantal Ned-Indië veteranen. Zij hielden een dagboek bij en bewaarden hun foto's, die tezamen een vaak schitterend beeld weergeven van hun belevenissen. 

Scheepsdokumenten

Maaltijdenkaart met een stempel van de C.O.T. deze stempel laat zien dat het om het s.s. Zuiderkruis gaat.

De militairen hadden een maaltijdenkaart die zij bij iedere maaltijd moesten tonen. Deze kaart moest door de hou-der zelf van een aantal gegevens worden voorzien, dat waren zijn naam, onderdeel, legernummer en de toegewezen slaapplaats in hut of ruim. Op de kaart staat ook een nummer vermeld, dat aangaf tijdens welke zitting de militair een maaltijd mocht nuttigen. Gezien de enorme hoeveelheid militairen was het namelijk niet mogelijk, dat men allemaal tegelijk kon eten. Hierdoor werden er dus verschillende zittingen gehouden, zodat een goed verloop van de maaltijd mogelijk was. De opzet van zo'n kaart was, dat hij voor iedere maaltijd opnieuw getoond moest worden, zodat deze op het hiervoor bestemde nummer afgeknipt kon worden. In de praktijk kwam deze controle echter maar heel weinig voor.

 Scheepskranten

'De Hangmat Courier', de scheepskrant aan boord van de 'Johan van Oldenbarnevelt'

Bij aanvang van een reis moest er altijd weer gezocht worden naar een groep vrijwilligers, die bereid wilden zijn om het scheepskrantje te maken. Zo'n serie scheepskrantjes, die dus gemaakt werd door en bestemd was voor de militairen, had een bijzonder nuttige functie. De militairen zouden op deze manier namelijk heel goed op de hoog-te gehouden kunnen worden over allerlei belangrijke zaken tijdens hun reis. Het eerst uitgebrachte krantje van zo'n serie begon meestal met een welkomstwoord van de gezagsvoerder en de commandant der overzeese troepen, of-wel de  C.O.T. Aansluitend daarop een bemoedigend woordje van een meereizende geestelijke. Verder werden er mededelingen gedaan over de gebeurtenissen en bezienswaardigheden tijdens de reis. Dit alles aangevuld met de geplande ontspanningsactiviteiten, zoals toneelvoorstellingen, cabaret, muziek en sportwedstrijden. Om het geheel nog wat aantrekkelijker te maken werden er ook raadsels en puzzels geplaatst, waarmee zo af en toe zelfs een leuk prijsje gewonnen kon worden. Als laatste werd de inhoud vaak opgevrolijkt met de meest schitterende tekeningen.

Het vervaardigen van zo'n krantje was best een moeilijke opgave. Het moest niet alleen in een behoorlijk kort tijds-bestek gemaakt en uitgegeven worden, ook het materiaal dat voorhanden was had haar beperkingen. Zo liet de kwa-liteit van het papier heel vaak te wensen over, maar ook de voorraad van het papier en de drukinkt was nagenoeg altijd onvoldoende. De schaarste aan materiaal was er dan ook de oorzaak van, dat de oplage beperkt moest blij-ven, zodat helaas niet voor iedere militair een eigen krantje beschikbaar was. Toch zagen de krantjes er, ondanks alle beperkingen, vaak schitterend uit. 

Weer thuis op de kade

Aankomst van sergeant-majoor Otto van der Wal te Rotterdam op 31 mei 1949 met de Volendam

Niet alleen voor en tijdens een reis moest alles goed geregeld zijn, ook bij het naderen van de eindbestemming moest natuurlijk alles goed geregeld worden, dus ook bij het debarkeren. Hierboven zijn twee afbeeldingen van de ontschepingskaart te zien, waarop wordt aangegeven wanneer een militair het schip mocht verlaten. Hoe eerder een letter in het alfabet voorkomt, des te eerder de desbetreffende militair het schip mocht verlaten. Dit had simpelweg te maken met wie het langs moest reizen voordat hij thuis was.

N.B. Helaas is er niet zo heel veel terug te vinden over het ontstaan en gebruik van het boordgeld. Mijn bedoeling is, om met behulp van deze website, toch zoveel mogelijk te kunnen achterhalen. Af komen zal deze website nooit en vele vragen zullen helaas altijd onbeantwoord blijven.