Gecharterd voor 15 thuisreizen

1e reis "General Sturgis", het schip nadert zijn einddoel en vaart voorlangs de RDM met sleepbootassistentie

De "General Sturgis" hierboven tijdens zijn laatste deel van de reis, teneinde van de Nieuwe Waterweg heeft het schip inmiddels de Rotterdamse havens bereikt. Begeleid door een aantal kleine schepen met familie aan boord passeert het hier de kade van de RDM op de Heyplaat (zuidzijde), waar net als elders op de route mensen staan om de militairen toe te wuiven.

Na de overdracht van het voormalige Nederlandsch-Indië in 1949 aan de inmiddels uitgeroepen "Republiek- Indonesië", moesten de Nederlandse militairen en zij die om wat voor reden dan ook het landen wilden verlaten, zo spoedig mogelijk worden verscheept. De vele tientallen schepen die al geruime tijd inzetbaar waren bleken bij lange na niet toereikend om op kort termijn het vervoer van al deze mensen te kunnen verzorgen. Er moesten dus extra schepen worden ingezet! Hiervoor charterde de Nederlandse regering onder andere schepen uit de serie van de zogenoemde "Generals". Dit waren vrij nieuwe troepentransportschepen van de Verenigde Staten, welke op dat moment niet nodig waren voor eigen gebruik. De schepen hadden een capaciteit voor het transporteren van 3100 manschappen en waren dus prima geschikt voor het vervoer van de Nederlandse militairen. Twaalf schepen van dit type, die overigens allemaal identiek waren en de naam droegen van een bekende Amerikaanse generaal, hebben in totaal 15 reizen verzorgd. 

1e reis. Het is inmiddels 26 mei 1950, de "General Sturgis" bij aankomst aan de Lloydkade

Aankomst in het havengebied (noordzijde) van Rotterdam aan de kades van de KRL. Weinig mensen staan hier op de kade, de oorzaak hiervan is dat familie vlak voor aankomst en tijdens vertrek van de troepentransportschepen meestal niet gelijk al op de terreinen worden toegelaten.

Zoals gebruikelijk kreeg iedere reiziger het Neptunusdiploma uitgereikt bij het passeren van de Evenaar, dit echter alleen tijdens de uitreis. De gecharterde Amerikaanse "Generals" beschouwden hun reizen vanuit het voormalige Nederlandsch-Indië naar Nederland als hun uitreizen, zodat de met deze schepen meereizende militairen, op de voor hun werkelijke thuisreis, nogmaals een Neptunusdiploma mochten ontvangen. De Amerikaanse uitvoering van dit "diploma" is niet alleen geheel anders van opzet, ook het formaat is beduidend kleiner.

2e reis "General Ballou", met het hiervoor bestemde Neptunusdiploma 

Veel militairen waren met de sterk verouderde en vaak omgebouwde trage vrachtschepen naar Nederlandsch-Indië vertrokken. Van comfort was toen geen enkele sprake, het was dan ook een hele gewaarwording om met de moderne en veel snellere Amerikaanse schepen naar huis te mogen gaan. Met drie weken was de thuisreis met zo'n "General" meestal wel bekeken.

2e reis "General" Sturgis". Het is inmiddels 9 oktober 1950, drukte tijdens de debarkatie aan de Javakade

Het reisschema

De 15 reizen van de “GENERALS” die in 1950 mede werden ingezet tijdens de grote militaire terugtocht

De Slingeraar

Zoals op de meeste schepen de gewoonte was, werd er ook op de 'Generals" een scheepskrantje verspreid. Deze krantjes werden ter plekke verzonnen, ontworpen en gedrukt door een aantal vrijwilligers en had bij iedere reis steeds weer haar eigen naam. Gewoonlijk werd er door zowel de gezagvoerder als door de C.O.T. een 'van harte welkom aan boord' in geschreven, aangevuld met nog wat persoonlijke mededelingen. Verder werden er de dagelijkse bezigheden, bijzonderheden en ontspanning in aangekondigd, vaak aangevuld met een puzzel en/of gedichten. Doordat er regelmatig te weinig papier voor handen was en daardoor de oplage beperkt werd, gingen deze krantjes vaak door vele handen heen. Je komt ze dan ook momenteel niet zo heel veel meer tegen, jammeer want ze geven een perfect beeld van de dagelijkse activiteiten. Nu waren de scheepskrantjes aan boord van de "Generals"op zich ook weer apart, deze werden namelijk in zowel de Engelse als Nederlandse taal gedrukt.

Fragment van scheepskrant de Slingeraar (laatste editie), gebruikt aan boord van de "General Muir"

Gebruik van het boordgeld

De "Generals" voeren net als de andere schepen in opdracht van het Ministerie van Oorlog, dit als charter voor de SMN en de KRL, zij deden zowel de Rotterdamse als de Amsterdamse havens aan. Ook is bekend dat deze schepen gebruikt maakten van het boordgeld, het waren niet alleen de algemene biljetjes van deze beide chartermaatschappijen die werden gebruikt, ook is bekend dat een aantal schepen hun eigen biljetjes op naam hadden.

Van zeker zeven van deze schepen is dan ook bekend dat zij biljetjes op naam hebben gebruikt, wat inhoud dat voor iedere reis een eigen serie werd uitgegeven met daarop de naam van het schip en haar reisgegevens. Dat waren de "General Black”, "General Hersey”, "General Mac Gray”, "General Stewart”, "General Sturgis”, "General Greely" en als laatste de "General Ballou".

Opmerkelijk is wel dat voor de éérste reis die de "General Ballou"  met eindbestemming Amsterdam maakte, wel biljetjes op naam werden aangemaakt, maar mogelijk niet werden uitgegeven. Bekend is namelijk dat er ook algemene biljetjes van de SMN tijdens deze eerste reis werden gebruikt. Ik kom namelijk tot deze conclusie, omdat de biljetjes op naam (zie afbeelding hierboven) geen serienummer hebben, terwijl dat bij de andere series wel het geval is. Waarvoor zouden er twee soorten boordgeld op een en dezelfde reis worden gebruikt? Over de twééde reis is bekend dat er alleen algemene biljetjes, maar ditmaal van de KRL werden gebruikt. Het schip kwam deze keer dan ook in Rotterdam aan.

De biljetjes van de “Generals” vallen vooral op door hun zachte pastelkleuren, maar zeker ook zo opvallend is dat ze tweezijdig bedrukt zijn, men heeft hier gekozen voor zowel een Engelstalige als een Nederlandstalige zijde. Verder valt op dat bij deze biljetjes niet alleen de einddatum, maar ook die van de aanvangsdatum van de reis wordt vermeld. Let bij deze series ook op de vermelding dat het om Amerikaans Courant gaat, bij de biljetjes van de Nederlandse maatschappijen gaat het vanzelfsprekend om Nederlands Courant.

"General Sturgess" 5 dollarcent

Opmerkelijk bij de serie biljetjes van dit schip is, dat de naam als "General Sturgess" werd gedrukt, hoewel de juiste naam van deze generaal (net als op het schip) toch als S.D."Sturgis" geschreven hoort.

“General Hersey” 5 dollarcent met de Engelstalige zijde 

“General Hersey” 10 dollarcent met de Nederlandstalige zijde

“General Black” 5 dollarcent

“General Stewart” 5 dollarcent

"General Mac Gray” 5 dollarcent

"General Greely" 1 dollar

"General Ballou" 25 dollarcent

Nu nog even een korte toelichting over het gebruik van boordgeld aan boord van de "General Ballou", welke twee reizen voor zijn rekening nam. Zoals hierboven overduidelijk is te zien, zijn er minimaal voor de eerste reis biljetjes op naam aangemaakt. Wel valt bij het afgebeelde biljetje op dat het, vergeleken met de biljetjes van de andere series, het vier cijferige serienummer mist. Dit vier cijferige serienummer werd na het drukprocedé met behulp van een rotatiestempel aangebracht met zwarte inkt, het ontbreken van deze vier seriecijfers doet mij vermoeden dat er mogelijk geen uitgifte is geweest van deze serie. Hopelijk voor mij is nog eens te achterhalen of er voor de reizen met de "General Ballou" wel biljetjes zijn ontworpen en geproduceerd, maar hoogstwaarschijnlijk niet werden uitge-geven. Voor meer informatie hierover zal ik mij toch hoofdzakelijk moeten richten tot de veteranen die deze reizen hebben meegemaakt, want informatie inwinnen bij de desbetreffende instanties is nagenoeg niet mogelijk. Gelukkig krijg ik nog regelmatig belangrijke informatie van veteranen, die met zekerheid weten te vertellen welk boordgeld er tijdens bepaalde reizen werd gebruikt, dit vaak ook nog met een dergelijk biljetje als bewijsmateriaal.